Jak pytać i jak czytać odpowiedź

Scriptura nie jest wyszukiwarką ani „czatem o Biblii”. Odpowiada tylko z tego, co ma w korpusie, i pokazuje, skąd co wzięła. Kilka nawyków sprawia, że odpowiedzi są dużo lepsze.

1. Zadawanie pytania

1. Pytaj pełnym zdaniem, o jedną rzeczLepiej „Jak Ojcowie Kościoła rozumieli «uczyńmy człowieka» z Rdz 1,26?” niż „Rdz 1,26 Ojcowie”. Model dostaje wyłącznie fragmenty dobrane pod to jedno pytanie.
2. Podaj siglum, jeśli pytasz o miejsce„Mk 16,9‑20”, „Rdz 1–3”, „J 3,16nn”, „1 Kor 13,4‑7”. Wersety trafią do kontekstu w oryginale i przekładzie, a literatura zostanie zawężona do publikacji, które to miejsce omawiają. Rozumiane są skróty Biblii Tysiąclecia oraz zapisy mówione („Powtórzonego Prawa 32, 8”, „pierwsza Koryntian 13”).
3. Słowa oryginalne można pisać po polsku„Co znaczy hebrajskie hesed?”, „szalom”, „logos u Jana”. Transliteracja trafia do leksykonu STEPBible i do konkordancji; można też wpisać hebrajski lub grekę wprost (חסד, λόγος).
4. Każde pytanie jest samodzielneSystem nie czyta poprzednich odpowiedzi w rozmowie. „A co z tym u Pawła?” nie zadziała — napisz: „Jak Paweł rozumie usprawiedliwienie z wiary w Rz 3?”. Historia rozmów (dla zalogowanych) służy do wracania do odpowiedzi, nie do kontekstu.
5. SkrótCtrl/⌘ + Enter wysyła pytanie. Przykładowe pytania pod nagłówkiem strony startowej można kliknąć.

2. Poziom odpowiedzi i opcje

Tryb

• popularnonaukowy — prosty język, te same źródła; system chętniej sięga po wpisy blogowe i wykłady, ale nadal cytuje z numerem.
• naukowy — aparat, terminy oryginalne, hierarchia źródeł: publikacja recenzowana przed popularyzacją, monografia przed wpisem. Dostępny również bez logowania, zawsze wyłącznie z publicznych źródeł (open).

Pod polem pytania

• Autor — zawęża literaturę do jednego biblisty („co Rosik pisze o…”). Bez wyboru szukamy u wszystkich.
• Wersety w kontekście — które dzieła mają być cytowane przy siglach: LXX (Septuaginta (Rahlfs 1935, opr. Eliran Wong; lematy OSSP)), SBLGNT (SBL Greek New Testament (MorphGNT)), WLC (Westminster Leningrad Codex (OSHB, morfologia OSHM)), BG1632 (Biblia Gdańska).
• Ojcowie Kościoła — Tradycja włącza się sama przy pytaniach o Ojców, Justyna, Ireneusza, Barnabę, Didache itd.; zaznaczenie wymusza ją także dla zwykłych pytań o werset („co Ojcowie mówią o Rdz 1,26” — po odsyłaczach w ich tekstach).
• Teksty ANE — teksty mezopotamskie (Gilgamesz, Enuma Elisz…) włączają się przy pytaniach o potop, stworzenie, Babilon; zaznaczenie wymusza porównanie.
• Literatura: tylko moje materiały (zalogowani) — ogranicza literaturę do własnych, wgranych tekstów, bez literatury ze wspólnego korpusu. Biblia oraz teksty ANE i patrystyczne nadal mogą być kontekstem, zgodnie z pozostałymi opcjami. To nie jest tryb odpowiedzi wyłącznie z prywatnych plików.

3. Czytanie odpowiedzi

Przypisy w tekście są klikalne: wybierają źródła tej konkretnej odpowiedzi i prowadzą do fragmentu w panelu Źródła. Przycisk Źródła tej odpowiedzi pozwala wrócić do jej całego kontekstu, również po odtworzeniu historii:

• [1], [2]… — literatura: artykuł, monografia, skrypt, wpis, wykład (z minutą nagrania), a także dokumenty Kościoła (encykliki, dekrety soborów, dokumenty Papieskiej Komisji Biblijnej) — model przedstawia je jako stanowisko Kościoła, osobno od opinii egzegetów i z numerem punktu, np. „Dei Verbum 9”;
• [P1]… — Ojcowie Kościoła (przekład maszynowy z angielskiego wydania, oryginał do rozwinięcia);
• [A1]… — teksty starożytnego Bliskiego Wschodu, cytowane z tabliczką i linią;
• sigla w odpowiedzi (podkreślone kropkami) otwierają tekst w widoku równoległym.

Pod odpowiedzią są znaczki weryfikacji — to system sprawdza model, nie odwrotnie:

Dalej w tej linii: tryb, model, liczba tokenów i czasy poszczególnych etapów (tłumaczenie, osadzenie, wyszukiwanie, ocena trafności, model). Rozwijany JSON pokazuje pełny wynik — przydatny przy zgłaszaniu uwag.

4. Panel źródeł

• Grupy (Literatura, Wersety, Ojcowie Kościoła, Teksty ANE, Miejsca, Powiązane wersety) są domyślnie zwinięte; stan zwinięcia pamiętany jest między odpowiedziami. Fragmenty z potwierdzonym numerem przypisu mają kolorowy pasek z lewej, także dla list i zakresów przypisów. Potwierdzenie numeru oznacza obecność źródła w kontekście, nie potwierdzenie każdej tezy.
• Każda pozycja ma „pokaż fragment” (dokładny tekst, który dostał model) i link „źródło” do oryginału: PDF w repozytorium, wpis na stronie, nagranie od właściwej minuty.
• Znaczki przy pozycji: popularne (rejestr popularnonaukowy), wykład, blog, recenzja, dokument Kościoła, moje (materiał osobisty).
• Dokument Kościoła bez wersji polskiej na vatican.va pokazuje fragment przekładu roboczego (maszynowego), pod nim rozwijany oryginał i link do oficjalnego tekstu. Przekład roboczy nie zastępuje oficjalnego — w pracy cytuj z oryginału albo z wydania polskiego.
• Eksport cytowań — BibTeX lub RIS dla pozycji przywołanych w wybranej odpowiedzi — tej, której źródła są aktualnie w panelu. Obejmuje literaturę, Ojców jako rozdziały w tomach ANF/NPNF i teksty ANE; do Zotero, JabRef, EndNote.
• Powiązane wersety pochodzą z OpenBible (głosy społeczności) — to podpowiedź do dalszej lektury, nie teza systemu.
• Miejsca — mapa miejsc wymienionych w wersetach pytania albo w samym pytaniu („gdzie leżał Charan”). Pełny znacznik to najbardziej prawdopodobna lokalizacja, puste kółka to pozostali kandydaci; procent przy nazwie to pewność identyfikacji wg źródeł zebranych przez OpenBible (CC BY). Model nie dostaje tych danych i nie wyznacza lokalizacji — mapa jest dla czytelnika. „Otwórz dużą mapę” prowadzi do zakładki Mapa ze wszystkimi miejscami, wyszukiwarką i wyborem po siglum.

5. Tekst i konkordancja

Zakładka Tekst i konkordancja działa niezależnie od asystenta:

• siglum („Mk 1,1‑8”, „Rdz 1–3”, „J 3,16nn”) otwiera widok równoległy: hebrajski / grecki obok przekładu, z wyborem dzieł;
• szukaj: słowo, "dokładna fraza", -wykluczone, numer Stronga H430 / G3056, lemma:λόγος;
• Interlinia (przycisk obok „Otwórz”): każde słowo hebrajskie lub greckie z numerem Stronga, transliteracją (greka), polską glosą i morfologią po polsku, pod wersetem Biblia Gdańska. Glosa to odpowiednik słowa w tym wersecie (forma wynikająca z kontekstu) — przekład roboczy modelu językowego, nie przekład kanoniczny; szara glosa to odpowiednik słownikowy. Strong, transliterację, morfologię i przekład można wyłączyć. Tekst bazowy: WLC dla Starego Testamentu, SBLGNT dla Nowego, Septuaginta dla ksiąg deuterokanonicznych (LXX można wybrać także dla pozostałych ksiąg ST).
• kliknięcie słowa (w interlinii i widoku równoległym) otwiera hasło słownika: lemat, transliteracja, polskie odpowiedniki, definicja STEPBible (Abbott‑Smith dla greki, skrócony BDB dla hebrajskiego) i Stronga z pochodzeniem słowa, glosy użyte w interlinii, formy z morfologią, rozkład po księgach, wszystkie wystąpienia i fragmenty literatury, w których słowo pada;
• Słownik (trzecie pole): numer Stronga G725, lemat λόγος, transliteracja hesed albo znaczenie łaska;
• pełna lista wystąpień lematu lub numeru Stronga — konkordancja (link z hasła).
• pod wersetami: powiązane wersety i mapa miejsc z tego fragmentu.

6. Konto

• Bez logowania można pytać w trybie popularnonaukowym lub naukowym, zawsze wyłącznie z publicznych źródeł (open); limit 60 pytań na godzinę z jednego adresu.
• Po zalogowaniu: oba tryby odpowiedzi, historia rozmów oraz brak godzinnego limitu pytań. Samo logowanie nie daje dostępu do pełnego korpusu. Dostęp do źródeł licencjonowanych i prywatnych we wspólnym korpusie zależy od nadanych uprawnień.
• Moje materiały (strona konta): własne PDF‑y, notatki, skrypty — indeksowane tylko dla Ciebie i widoczne w odpowiedziach ze znaczkiem moje. Można je udostępnić do wspólnego korpusu; zasady na stronie Dla autorów.
• Pytanie może mieć do 1000 znaków.

7. Czego system nie robi

• Nie odpowiada z własnej wiedzy modelu — jeśli czegoś nie ma w korpusie, odmawia. Zakres pokrycia zależy od tego, którzy autorzy i które ich prace są otwarte.
• Nie streszcza całych książek ani nie zastępuje lektury — pokazuje fragmenty i prowadzi do oryginału.
• Nie rozstrzyga sporów teologicznych — referuje, kto co twierdzi, oddzielając tekst, egzegezę i Tradycję.
• Nie pamięta poprzednich pytań w rozmowie (zob. pkt 1).